ආසියාතික රටක පළමු අගමැතිනිය අභාවප්‍රාප්ත විය

බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය වූ Khaleda Zia වයස අවුරුදු 80 දී අභාවප්‍රාප්ත වූවාය. Khaleda Zia සහ තවත් කාන්තා අගමැතිනි Sheikh Hasina අතර ඇති වූ එදිරිවාදිකම, පරම්පරාවක් ආසියානු රටේ දේශපාලනය හැඩගැස්වීමට හේතු විය.

“BNP සභාපති, හිටපු අගමැති සහ ජාතික නායිකා Begum Khaleda Zia අද උදෑසන 6 ට උදෑසන යාඥාවෙන් පසු අභාවප්‍රාප්ත විය” යනුවෙන් බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂයේ (BNP) නිවේදනය උපුටා දක්වමින් ගාඩියන් පුවත්පත සඳහන් කළේය.

“අපි ඇයගේ ආත්මයට සමාව ලබා දෙන ලෙස යාච්ඤා කරන අතර ඇයගේ ආත්මය සාමයෙන් සැතපීමට යාච්ඤා කරන ලෙස සියලු දෙනාගෙන් ඉල්ලා සිටිමු” යනුවෙන් එම පණිවුඩයේ සඳහන් වේ.

Khaleda Zia බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිවරියයි. ඇය දේශපාලන අභිප්‍රේරණයක් ඇති බව පැවසූ දූෂණ නඩු වලට මුහුණ දුන් නමුත් 2025 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඇයට එරෙහි අවසන් දූෂණ නඩුවෙන් Zia නිදොස් කොට නිදහස් කළේ ඇයට පෙබරවාරි මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට ඉඩ සලසමිනි. ඇය එංගලන්තයේ ප්‍රතිකාර ලබා මැයි මාසයේදී නැවත මෙරටට පැමිණියාය.

ජනවාරි මස මුලදී, හසීනාගේ පෙර රජය අවම වශයෙන් 18 වතාවක් පෙර ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසු බංග්ලාදේශයේ අන්තර්වාර රජය ඇයට විදේශ ගත වීමට අවසර ලබා දුන්නේය.

වසර ගණනාවක අසනීප සහ සිරගත කිරීම් තිබියදීත්, ඛලීඩා සියා 2026 පෙබරවාරි මැතිවරණය සඳහා ප්‍රචාරක කටයුතු කරන බව නොවැම්බරයේ නිවේදනය කළාය, පසුගිය වසරේ මහජන නැගිටීමක් ඇගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වූ ෂීක් හසීනා නෙරපා හැරීමෙන් පසු පළමු අවස්ථාව මෙයයි.

නමුත් නොවැම්බර් මස අවසානයේදී ඇයව රෝහලට ගෙන යන ලද අතර එහිදී වෛද්‍යවරුන්ගේ සියලු උත්සාහයන් නොතකා, සෞඛ්‍ය ගැටලු කිහිපයක් හේතුවෙන් ඇගේ තත්වය නරක අතට හැරුණි.

ඇයගේ අවසන් දිනවලදී අන්තර්වාර නායක මුහම්මද් යුනුස් සියා වෙනුවෙන් යාඥා කරන ලෙස ජාතියෙන් ඉල්ලා සිටි අතර, ඇය “රට සඳහා වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම ආශ්වාදය” ලෙස හඳුන්වයි.

1971 දී පකිස්තානය සමඟ ලේ වැකි යුද්ධයක් ජයගත් බංග්ලාදේශයේ නිදහසේ මුල් වසර, මිලිටරි, ලෞකික සහ ඉස්ලාම්වාදී නායකයින් බලය සඳහා හඹා යද්දී ඝාතනයන්, කුමන්ත්‍රණ සහ ප්‍රතිප්‍රහාර වලින් සලකුණු විය.

Zia ගේ සැමියා, ජනාධිපති Ziaur Rahman 1977 දී බලයට පත් වූ අතර වසරකට පසුව මහජන පක්ෂය පිහිටුවන ලදී. රටට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ගෙන ඒමේ ගෞරවය ඔහුට හිමි වුවත් 1981 දී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් මිය ගියේය. හමුදා ආඥාදායකත්වය කෙරෙහි සියාගේ සම්මුති විරහිත ස්ථාවරය එයට එරෙහිව මහජන ව්‍යාපාරයක් නිර්මාණය කිරීමට උපකාරී විය.

1991 දී සිය පළමු ධූර කාලය ජයග්‍රහණය කරන විට සහ ඉන් පසුව පැවති මැතිවරණ කිහිපයකදී සියාගේ ප්‍රතිවාදියා වූයේ 1975 කුමන්ත්‍රණයකින් මියගිය නිදහස් නායක ෂීක් මුජිබර් රහ්මාන්ගේ දියණිය වූ ෂෙයික් හසීනා ය.

1996 ඉක්මන් මැතිවරනය සඳහා සියා විවේචනයට ලක් වූ අතර, මැතිවරනය අතරතුර අන්තර්වාර ආන්ඩුවක් ඉල්ලා සිටි හසීනාගේ අවාමි ලීගය ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රමුඛ පක්ෂ විසින් පුලුල් ලෙස වර්ජනය කලද ඇයගේ පක්ෂය පාර්ලිමේන්තු ආසන 300න් 278ක් දිනා ගත්තේය. Zia ගේ රජය පැවතියේ පක්ෂග්‍රාහී නොවන අන්තර්වාර රජයක් පිහිටුවීමට සහ එම ජූනි මාසයේදී නව මැතිවරණ පැවැත්වීමට පෙර දින 12 කට පමණි.

2001 දී සියා නැවත බලයට පත් වූ අතර, බංග්ලාදේශයේ නිදහස් සටන හා බැඳුනු අඳුරු අතීතයක් ඇති රටේ ප්‍රධාන ඉස්ලාමීය පක්ෂය සමඟ එක්ව රජයක් මෙහෙයවීය. සියා පකිස්තානයට මෘදු ලෙස කටයුතු කරන අතර ඉන්දීය විරෝධී දේශපාලන කතාන්ද කර ඇත. විශේෂයෙන්ම 2001-2006 වකවානුවේ ඇයගේ දෙවන ධුර කාලය තුළ Zia යටතේ ඉන්දියාවේ ඊසානදිග ප්‍රාන්ත අස්ථාවර කිරීම සඳහා සටන්කාමීන්ට බංග්ලාදේශ භූමිය භාවිතා කිරීමට අවසර දුන් බවට ඉන්දියාව චෝදනා කරයි.

සිය නැසීගිය සැමියාගේ නමින් නම් කරන ලද පුණ්‍යායතනයක් සඳහා අදහස් කරන ලද මුදල් අවභාවිත කරමින් ඇගේ බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් වෙන වෙනම දූෂණ නඩු දෙකකදී සියාට වසර 17 ක සිර දඬුවමක් නියම විය. විරුද්ධ පක්ෂය දුර්වල කිරීමට මෙම චෝදනා දේශපාලනිකව චේතනාන්විත වූවක් බව ඇගේ පක්ෂය ප්‍රකාශ කළ නමුත් හසීනාගේ රජය කියා සිටියේ තමන් මැදිහත් නොවූ බවත් නඩුව අධිකරණයේ පවතින බවත්ය.

සියා සිරගෙට යැවීම සම්බන්ධයෙන් හසීනා ඇගේ විරුද්ධවාදීන්ගේ මෙන්ම ස්වාධීන විචාරකයන්ගේද විවේචනයට ලක්ව ඇත.

හසීනාගේ රජය 2020 දී සියා සිරෙන් නිදහස් කළ අතර හිටපු අගමැතිනිය කුලී නිවසක පදිංචියට ගිය අතර එහිදී ඇය නිතරම පෞද්ගලික රෝහලකට ගියාය. මෙම කාන්තාවට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා විදේශගත වීමට අවසර දෙන ලෙස ඇගේ පවුලේ අය හසීනා රජයට නැවත නැවතත් පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළ නමුත් එය ප්‍රතික්ෂේප විය.

වසර 15ක් බලයේ සිටි ෂීක් හසීනා 2024 අගෝස්තු මාසයේදී මහජන නැගිටීමකින් පෙරලා දමා රටින් පලා ගියේය. නොබෙල් සාම ත්‍යාගලාභී මුහම්මද් යුනුස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් අන්තර්වාර රජය ඛලීඩා සියාට විදේශගත වීමට අවසර දී ඇති බව සීඑන්එන් සඳහන් කරයි.

සියා වසර ගණනාවක් දේශපාලනිකව නිශ්ශබ්දව සිටි අතර දේශපාලන රැස්වීම්වලට සහභාගි නොවූ නමුත් ඇය මිය යන තුරුම පක්ෂ සභාපතිනිය ලෙස කටයුතු කළාය. ඇය අවසන් වරට දක්නට ලැබුණේ නොවැම්බර් 21 වන දින ඩකා හි පැවති බංග්ලාදේශ සන්නද්ධ හමුදාවේ වාර්ෂික උත්සවයේදී, භාරකාර අගමැති යුනුස් සහ අනෙකුත් දේශපාලන නායකයින් ඇය හමුවූ අවස්ථාවේදීය. ඇය රෝද පුටුවක වාඩි වී, සුදුමැලි වී වෙහෙසට පත් වූවාය.